Zoek gezamenlijke belangen en medestanders

vrijdag, 18 juni 2010 10:37

De ondernemingsraad die de werkplek wil verduurzamen, moet op zoek gaan naar de belangen die werknemers gemeen hebben met de werkgever. De or moet werknemers ook duidelijk maken wat zij te winnen hebben met meer duurzaamheid. Zo’n win-winsituatie is niet moeilijk te creëren, bleek op de netwerkbijeenkomst Duurzaam Werken op 26 april 2010, waarin centraal stond wat de or kan doen om duurzaam werken te bevorderen. “Als je voorrekent dat het licht uitdoen in de pauze 1 fte oplevert, doen mensen de lichten uit, hoor.”

Gebruik je rechten
Ondernemingsraden die werk willen maken van duurzaamheid, zouden meer gebruik moeten maken van de rechten die ze hebben, zei Hans Hubregtse, adviseur bij FNV Bondgenoten en specialist op het gebied van medezeggenschap. Dat doen ze nu nog te weinig. Neem bijvoorbeeld het initiatiefrecht. Or’en komen wel met nieuwe ideeën, maar vaak doen ze dat mondeling. Een sterker middel om punten op de agenda te krijgen, is het schriftelijk initiatiefrecht. Hubregtse: "Dan moét de bestuurder reageren. En weet wel: de helft tot 75 procent van de voorstellen van een or worden gehonoreerd.” Als het gaat om duurzaamheid kunnen or’en ook gebruik maken van het adviesrecht. Een or moet bijvoorbeeld om advies worden gevraagd als de onderneming nieuwe investeringen doet of belangrijke maatregelen neemt op het gebied van milieu en arbeidsomstandigheden; onderwerpen waarbij de link met duurzaamheid snel is gelegd. Verder kan de or ook in de gaten houden of een bedrijf of organisatie doet wat ze belooft, ook op het gebied van duurzaamheid “Een organisatie die zegt aan duurzaamheid te doen, wil er vaak goede sier mee maken. Dat betekent ook dat ze vaak goed aanspreekbaar zijn op het onderwerp.”

Winst en vernieuwing
Duurzaamheid is niet alleen een zaak die werknemers aan het hart gaat, wilde Hubregtse maar zeggen. Beide partijen hebben er wat mee te winnen. En dat kun je soms letterlijk nemen:  “Duurzaamheid kost een bedrijf niet alleen wat, er is ook winst te behalen. ”En het leidt tot vernieuwing, zei Hubregtse verder. “Duurzaamheid is onderdeel van sociale innovatie. Neem de mogelijkheden voor telewerken, die bevorderen duurzaamheid maar ze zijn ook innovatief.”
Verschillende kaderleden van de vijftien deelnemende bedrijven aan het project Duurzaam Werken bleken al behoorlijk wat succes te boeken als het erom gaat om hun collega’s en hun bazen mee te krijgen in hun ideeën voor meer duurzaamheid. Belangrijk daarbij is om duidelijk te laten zien waar de ‘winst’ zit. “Als je kan laten zien wat een maatregel oplevert, krijg je altijd medestanders”, zeiden bijvoorbeeld de medewerkers van de Rechtbank Rotterdam. En neem dan een rekeneenheid die aanspreekt, zeiden ze. “Als je voorrekent dat het licht uitdoen in de pauze 1 fte oplevert, doen mensen de lichten uit, hoor.” Nu weet niet iedereen wat een bepaalde maatregel oplevert, maar het mooie is dat een or wat dat betreft het wiel niet zelf hoeft uit te vinden. Hubregtse: “Als je het zelf niet weet, laat het dan uitrekenen. Daar zijn bureautjes voor.”

Beloon duurzaam gedrag
Kostenbesparing is een goede trigger om in actie te komen, vond ook Hubregtse. Hij noemde het voorbeeld van KLM, die wilde bezuinigen op brandstof.  “Onder de piloten kwam een competitie op gang wie het zuinigst kon vliegen. Ze vonden dat leuk, want het draaide om techniek en dat is hun vak. Daar wilden ze goed in zijn. Het werkte dus aanstekelijk. ”Zoiets kan ook bij andere bedrijven, zei hij. Een deel van de kostenbesparing kan vervolgens gebruikt worden om het goede gedrag van werknemers te belonen, dat maakt enthousiast. “Ga bijvoorbeeld met z’n allen uit eten. ”Gedragsverandering koppelen aan een goed doel, werkt ook goed, wisten ze bij Yara Sluiskil. Daar levert met de fiets naar het werk komen geld op voor een mvo-project in Afrika. 
Bij Corus zoeken ze het onder andere in persoonlijk voordeel voor de werknemers, vertelden de medewerkers. Daar willen ze in de cao opnemen dat werknemers fiscaal voordelig zonnecollectoren kunnen aanschaffen. “Net zoals bij de pc-privéprojecten van een aantal jaar geleden."

Houd het vuurtje brandende
Als je mensen enthousiast hebt gekregen, moet je ook zorgen dat het vuurtje brandende blijft, bleek op de netwerkbijeenkomst. Bijvoorbeeld bij gehandicaptenorganisatie Raamwerk stopten ze daar veel energie in. De vragenlijst over duurzaamheid op het werk van het project hielp om het onderwerp op de agenda te krijgen en inmiddels wordt er in elke or-nieuwsbrief aandacht aan duurzaamheid besteed. Ook komen ze met een special die helemaal over duurzaamheid gaat. Het resultaat tot nu toe is dat er al behoorlijk wat maatregelen zijn genomen om papier- en energieverbruik terug te dringen. Ook Yara Sluiskil doet er veel aan om de werknemers betrokken te houden. Ze stuurden alle medewerkers een persoonlijke mail met de plannen op het gebied van duurzaamheid. “En we hebben een e-mailadres geopend waar iedereen zijn ideeën kwijt kan. We hebben ook een flyer verspreid waarop we vroegen om goede ideeën te melden en vervolgens de vragenlijsten rondgestuurd.”
Wie geregeld het onderwerp op de agenda zet, zorgt er voor dat het op den duur iets vanzelfsprekends wordt, zeiden de medewerkers van Yara. “Het nieuwe gaat er af,  het wordt normaal om er aandacht aan te besteden.”

Timing is belangrijk
Nu is het niet in alle bedrijven zo eenvoudig. Bij Yara. Bij automatiseerder Sogeti en bij de Rechtbank Rotterdam is duurzaamheid een van de hoofddoelen van de organisatie geworden, maar bij andere bedrijven en organisaties is het nog lang niet zo ver. En zie duurzaamheid maar eens op de agenda te krijgen als je bedrijf verwikkeld is in de verkoop van bedrijfsonderdelen, zoals bij DSM geldt. “Men is vooral bezig met het behoud van zijn baan”, vertelde een van de medewerkers. Een andere deelnemer aan de netwerkbijeenkomst, die in een ziekenhuis werkt, loopt tegen weerstand aan, omdat de werkdruk er zo hoog is. “Om aan mensen te vragen om een vragenlijst in te vullen over duurzaamheid, terwijl ze net van alles moeten invullen voor de RI&E, en de werkdruk ook nog enorm hoog is. Tja.”
“Timing is een belangrijk punt”,  vond ook Hubregtse. Aan de andere kant hoef je er ook niet een enorme berg van te maken, zei hij. “Houd het overzichtelijk. Zorg dat je een paar enthousiastelingen vindt, overvraag die mensen niet en richt je op het behalen van kleine, aansprekende successen.”

Hou het simpel
Eenvoudige gedragsveranderingen als het licht uitdoen in de pauze, dubbelzijdig kopiëren, enzovoort, zijn al mooi genoeg om mee te beginnen. Maar het valt juist niet altijd mee om mensen aan te spreken op gedrag, merkten de deelnemers op. Al scheelt het als iedereen zich verbonden heeft aan een aantal veranderingen. In dat geval weten mensen wat er van ze verwacht wordt en moet het mogelijk zijn om mensen eraan te houden. Bij regionale afvalorganisatie Rova brengen ze de verwachting die de organisatie heeft op een slimme manier onder de aandacht. De normen van de organisatie voor de kwaliteit van de dienstverlening en hoe men binnen het bedrijf met elkaar en de klant omgaat, is vervat in een kalender en in posters. Elke maand krijgt een ander aspect zo de aandacht. Zoiets zou je ook op het gebied van duurzaamheid kunnen doen.